[Hit bez kitu]

Niekiedy przychodzi działowi marketingu lub co bardziej aktywnym członkom działu administracji ochota na opakowanie materiału promocyjnego w warstwę muzyczną. Najefektowniej użyć jakiegoś aktualnego hitu jako ścieżki dźwiękowej do filmiku reklamowego – to zagwarantuje sukces! Niestety sukces zwykle rodzi się w bólach – tu cierpienia przysporzyć może zdobycie odpowiedniego zezwolenia na wykorzystanie hitu.

Mam nadzieję, że poniższy krótki przewodnik po meandrach prawa autorskiego oszczędzi nieco przykrości producentom firmowych filmików. 

[Utwór]

Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych, każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, zwany utworem, jest chroniony prawem. Ochrona oferowana przez przepisy prawa autorskiego rozciąga się również na utwory muzyczne i słowno-muzyczne. Co do zasady korzystanie z cudzego utworu wymaga zgody autora i zapłaty na jego rzecz odpowiedniego wynagrodzenia.

[Licencja]

Zgoda na wykorzystanie utworu przybiera formę umowy licencyjnej. Licencja to zezwolenie na korzystanie z danego utworu w sposób wynikający z zawartej umowy licencyjnej. Umowa licencyjna to z kolei porozumienie, na podstawie którego podmiot uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych (licencjodawca) upoważnia podmiot, który zamierza korzystać z utworu (licencjobiorca), do korzystania z utworu na określonych w umowie licencyjnej polach eksploatacji (na temat „pola eksploatacji” zob. np. tu: http://bit.ly/1Juj9he).

[Sankcje]

Wykorzystanie utworu bez wymaganej zgody rodzi odpowiedzialność cywilną i karną. Nadużycie może skutkować np. obowiązkiem zapłaty należnego twórcy wynagrodzenia w podwójnej – a do niedawna (por.: http://bit.ly/1Gln3I7) nawet potrójnej – wysokości, a także koniecznością zapłaty co najmniej dwukrotnej wysokości uprawdopodobnionych korzyści odniesionych z naruszenia prawa autorskiego na rzecz Funduszu Promocji Twórczości. Naruszyciel naraża się również na odpowiedzialność karną z art. 115- 118 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych – bezprawne wykorzystanie utworów jest przestępstwem i jako takie podlega karze grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności nawet do 5 lat ; sąd w pewnych przypadkach orzeka również o przepadku przedmiotów związanych z popełnieniem przestępstwa np. sprzętu audiowizualnego czy konsoli do odtwarzania muzyki.

[ZAIKS]

Nie zawsze można efektywnie dotrzeć do potencjalnego indywidualnego licencjodawcy. Wówczas warto pamiętać o istnieniu organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Organizacja zbiorowego zarządzania może ułatwić uzyskanie zgody autora, udzielając licencji w ramach wykonywanego zbiorowego zarządu prawami autorskimi.

Każda organizacja zbiorowego zarządzania działająca w Polsce, w tym Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, legitymuje się zezwoleniem Ministra Kultury opisującym, jaką kategorią dóbr (utworów) zarządza i na jakich polach eksploatacji.  W zakresie utworów słownych, muzycznych, słowno-muzycznych, choreograficznych i pantomimicznych tylko ZAiKS jest właściwą organizacją do udzielania licencji na ich rozpowszechnianie i w pełni może korzystać z domniemania zarządu.

[Repertuar]

Jak informuje strona oficjalna Stowarzyszenia (zob. np.: http://bit.ly/1KhV2YI), repertuar ZAiKS-u stanowią utwory autorów polskich i zagranicznych, którzy osobiście bądź przez swych następców prawnych lub na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji z autorskimi związkami zagranicznymi, udzielili ZAiKS-owi prawa do reprezentowania ich na terytorium Polski. Na dzień dzisiejszy ZAiKS, dzięki umowom z najważniejszymi zagranicznymi organizacjami zarządzającymi prawami autorskimi (niemiecka GEMA, brytyjski PRS, francuski SACEM, holenderska BUMA, amerykański ASCAP, włoska SIAE, szwajcarska SUISA), reprezentuje w zakresie utworów muzycznych, słowno-muzycznych i słownych 96- 98% światowego repertuaru.

[Umowa]

ZAiKS udziela niewyłącznych licencji na korzystanie z utworów składających się na tzw. repertuar ZAiKS-u, określając sposób i zakres korzystania oraz wynagrodzenie autorskie za to korzystanie (zob.: http://bit.ly/1RMvsPI). Aby uzyskać licencję na korzystanie z utworów,  należy złożyć wniosek o zgodę na konkretne pole eksploatacji (wnioski znajdziesz tu: http://bit.ly/1Oug312). Skuteczne uzyskanie licencji zależy od uprzedniego uiszczenia pełnej płatności obliczonej na podstawie danych zamieszczonych we wniosku o zawarcie umowy licencyjnej.