Kiedy dziś przeczytałam w prasie o wynikach kontroli NIK odnoszących się do tego, że gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych przetwarzają dane dotyczące uzależnień nielegalnie, niemal zakrzyknęłam: „Eureka, ktoś wreszcie to zauważył, od dawna o tym mówiłam” 🙂

Już wyjaśniam, w czym rzecz. Jedną z kategorii danych osobowych tzw. wrażliwych są informacje dotyczące uzależnień. Twory w postaci gminnych komisji ds. rozwiązywania problemów alkoholowych, działające na mocy ustawy z 1982 r., zbierały szereg takich właśnie „wrażliwych” informacji, dotyczących nie tylko samego faktu nadużywania alkoholu, ale również wszystkiego, co uzasadniało np. poddanie się przymusowemu leczeniu. Zamierzenia były szczytne – przeciwdziałanie demoralizacji, ochrona rodziny, itp. Jednym z najsilniejszych środków, w które wyposażone są komisje jest możliwość skierowania osób uzależnionych na odwyk. Jak się jednak okazuje, mimo istnienia takiej kompetencji, komisje nie mają prawa …. nawet do samego zbierania informacji o uzależnieniu. Ustawa z 1982 r. nie daje takiej podstawy. Istotne w tym kontekście jest też, ustawa o ochronie danych osobowych weszła w życie w 1997 r.  Widać więc, jak bardzo obie regulacje rozminęły się w czasie.

Co w związku z tym? Osobom, których dane były przetwarzane (zbierane, przekazywane, etc.) przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych spowodowane przetwarzaniem ich danych osobowych bez podstawy prawnej. Trudno wskazać kwoty, jednak biorąc pod uwagę realia nie będą one wysokie, a z dużym prawdopodobieństwem niższe niż u naszych zachodnich sąsiadów.

Resort zdrowia zapowiedział pracę nad nowelizacją przepisów. Problem był mu zgłaszany jeszcze w 2011 r., jednak od tamtego czasu nic się nie zadziało.

Przytaczam jeszcze cytat z raportu NIK, dostępny pod tym adresem https://www.nik.gov.pl/plik/id,10928,vp,13273.pdf : „Obecnie brak jest jednoznacznej podstawy prawnej umożliwiającej gminnym komisjom dostęp do danych wrażliwych, przy jednoczesnym ustawowym obowiązku gminnych komisji do podejmowania działań zmierzających do orzeczenia o zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego. Wypełnienie ustawowych zadań komisji poprzez realizację celu, do którego zostały powołane na mocy ustawy o wychowaniu w trzeźwości, nie jest zatem możliwe bez dostępu do danych wrażliwych. Uzasadniona jest więc potrzeba wyraźnego uregulowania uprawniania członków gminnych komisji do przetwarzania danych wrażliwych oraz określenie zakresu tych danych i trybu ich pozyskania”.